Nieuwskanaal voor: ChristenUnie Zuid-Holland

Bouwen aan het Zuid-Holland van morgen: Voorjaarsnota en Kadernota

Wed, 08 Jul 2026 13:42:20 +0200

Voor de ChristenUnie zijn er twee belangrijke uitgangspunten in onze missie:

We zijn geroepen om voor elkaar te zorgen. We zijn veel meer dan een verzameling individuen. Want mens wordt je pas in relatie tot de ander. Daarom geloven wij in de kracht van de samenleving. En we zijn geroepen om goed te zorgen voor onze omgeving, de schepping die ons is toevertrouwd.

En dan gaat het erom hoe we het verschil kunnen maken in de levens van mensen in Zuid-Holland. Als mij gevraagd wordt waar de Provincie over gaat, dan gaat het om de vraag of je een dak boven je hoofd hebt. Of je naar werk, school of familie kan komen. Met het openbaar vervoer of met de auto.

Als ik dan terugkijk, dan heeft de Provincie ook het verschil gemaakt: het coalitieakkoord zette het platteland op slot, de Provinciale Staten hebben het slot er vorige maand afgehaald. Er zijn meer bussen gaan rijden op Goeree-Overflakkee en Hoeksche Waard onder meer door voorstellen van Pro en de ChristenUnie.

Maar het is geen gerust bezit. Dat laat juist dit voorbeeld ook zien. En de realisatie van de woningbouw blijft een uitdaging. Voorzitter, we kunnen dus niet volstaan met terugkijken, maar moetn ook vooruit kijken.

Vandaag zal mijn fractie een aantal voorstellen doen of steunen die daaraan bijdragen.

Goed zorgen voor elkaar…

Allereerst het versterken van de samenleving door het bouwen van voldoende betaalbare woningen en het goed zorgen voor ons erfgoed.

Voldoende woningen

We hebben vorige maand uitgebreid gesproken over het nieuwe omgevingsbeleid. Voor de ChristenUnie was daarbij een belangrijk ijkpunt of we kunnen bouwen voor gemeenschappen. Dat gaat over voldoende voorzieningen, maar ook om ruimte voor kleine kernen om te bouwen voor nieuwe generaties. Om de leefbaarheid en vitaliteit van het landelijk gebied te behouden. En ik ben blij met de resultaten die we daar als ChristenUnie hebben weten te behalen.

GS is voortvarend aan de slag gegaan met de toezegging om voor het einde van het jaar te komen met een startnotitie voor woningbouw waar de 3 ha kaarten kunnen worden herzien.
We kregen vorige week een brief met het voorstel om deze startnotitie in september al in de commissie te bespreken om hem in oktober vast te kunnen stellen.
Deze Startnotitie zal van nieuwe, grote buitenstedelijke woningbouwlocaties aan de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening. Wat de ChristenUnie betreft is ’t Oog in Hardinxveld-Giessendam één van die locaties. Daarom dienen wij een motie in om die in de startnotitie mee te nemen.
Daarnaast hebben wij een motie van PRO meegetekend om te zorgen dat de subsidiepotten voor versnelling van de woningbouw goed gevuld blijven.

Zuinig op ons erfgoed

Dat ik in de P&C-cyclus spreek over erfgoed is inmiddels ook een traditie aan het worden. En dat is met een reden. Want cultuur en erfgoed gaat over het levend houden van onze gezamenlijke geschiedenis en het verhaal dat ons bindt. Dat is waarom mensen zich druk maken over de molen in de buurt, die ooit de polder drooglegde. De monumentale kerk, waar generaties uit een dorp zich mee verbonden voelen.

Vandaag dienen wij samen met het CDA en anderen een amendement in om een bijdrage te leveren aan de Nieuwe Kerk in Delft om een verbeterde exploitatie mogelijk te maken.
Daarom dienen wij ook samen met het CDA de motie in om een subsidieregeling op te stellen die gebruikt kan worden ter stimulering van (gedeeltelijke) herbestemming van rijksmonumenten.
Want voorzitter, voor de instandhouding en herbestemming van monumenten is soms net een extra zetje nodig om van de wal te komen.
Ik zei het al: cultuur en erfgoed gaat over onze gezamenlijke geschiedenis en het verhaal dat ons bindt. Dat verhaal kent ook zwarte bladzijdes.
Zoals de slavernij, waar ook Zuid-Holland in het verleden van heeft geprofiteerd. En ook dat is onderdeel van onze gedeelde geschiedenis. Daarom is de ChristenUnie blij met de aandacht voor die zwarte bladzijde en de eerste provinciale viering van Keti Koti: het einde van de slavernij.
Wij steunen van harte de voorstellen die bijdragen een voortzetting hiervan.

Arbeidsmigratie

Dan kom ik bij een ander samenlevingsvraagstuk. Twee jaar geleden vroegen wij om een integrale visie op arbeidsmigratie. Dat resulteerde in een onderzoek. En in het debat dat volgde ging het over de vraag of er een plan van aanpak moet komen of dat het versnipperd over andere beleidsterreinen vorm wordt gegeven. Naar schatting werken er bijna 300.000 internationale werknemers in Zuid-Holland, waarvan ruim 180.000 arbeidsmigrant zijn. En meer dan 100.000 wonen ook in onze provincie.

Daarmee legt arbeidsmigratie legt een grote druk op huisvesting, op sociale voorzieningen. Maar arbeidsmigratie is ook onmisbaar in de economie van Zuid-Holland. En juist dat dilemma vraagt om scherp beleid, duidelijke uitgangspunten en keuzes.

De ChristenUnie pleitte toen en ook vandaag voor een integraal provinciaal plan van aanpak als het gaat om arbeidsmigratie.
En ik voel me daarin gesteund door de aanbevelingen van de aanjager en facilitator huisvesting arbeidsmigranten, die stellen dat de problematiek vraat om bestuurlijke urgentie die wordt vertaald naar concrete, zichtbare en consistente actie. Is GS daartoe bereid?
Afgelopen week was er nieuw over een vernietiging rapport van de Groene Hart Rekenkamer over het huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten van de gemeente Waddinxveen:
- Er is geen goed beeld, de registratie is onvolledig en de handhaving is reactief.
- En als er dan een keer gecontroleerd wordt is er vaak sprake van misstanden en overbewoning.
- Dat gaat ten koste van de wijk en ten koste van de arbeidsmigranten.
- En bij de komst van nieuwe bedrijven of uitbreiden wordt er echter amper gekeken naar mogelijkheden voor een passende huisvesting van deze werkenden.
Hoe kan dit met de eisen die de Provincie stelt bij nieuwe bedrijvigheid? Ik moet constateren dat de effectrapportage nieuwe bedrijvigheid een wassen neus is.
Moet de effectrapportage niet bindend worden? Is GS bereid om daarop in te zetten?
Want waarom zouden we provincie ruimte willen geven aan ondernemingen die in economisch opzicht weinig bijdragen, maar die wel veel migranten uit Oost-Europa aantrekken?

…en goed zorgen voor de Schepping

De ChristenUnie wil dat we als goede rentmeesters voor de Schepping zorgen die ons is toevertrouwd.

Dat we onszelf de vraag blijven stellen wat voor een wereld we willen achterlaten aan wie na ons komen, aan kinderen die nu opgroeien.
Dat betekent ook dat we werk willen maken van ons grondstoffenvraagstuk.

Circulaire economie

De toegang tot kritieke grondstoffen is een urgent vraagstuk. De energietransitie, digitalisering en defensiebehoeften vergroten de vraag naar schaarse materialen die grotendeels buiten Europa worden gewonnen. Zuid-Holland gebruikt 30% van de grondstoffen in heel Nederland.

Dat vraagt om een gerichte strategie die inzet op hergebruik, circulaire ketens, nieuwe handelsrelaties en slimme logistiek, waar Zuid-Holland met haar havens en sterke maakindustrie het verschil kan maken voor Nederland en voor Europa.
De transitie naar een circulaire economie is geen luxe, maar noodzaak.
Bij de investeringagenda viste de circulaire economie achter het net. Er lag een plan voor een impuls voor 1mln per jaar.
In deze Voorjaarsnota wordt ruimte gemaakt voor de resterende voorstellen uit de investeringsagenda. Ook voor ruimte voor de circulaire economie. Daarvoor is structureel 200.000 Euro vrijgemaakt.
Kan de gedeputeerde aangeven waarom niet de volledige 1 mln beschikbaar is gesteld, die in de investeringagenda nodig werd geacht? [amendement]
Er wordt gewerkt aan een nieuwe strategie circulair voor 2027 – 2030. Kan die voor de begroting komen, zodat we boter bij de vis kunnen leveren als er meer dan de 200.000 Euro nodig zou zijn.

Een koele plek voor iedereen: koelteplekken in Zuid-Holland

Tot slot pleit de ChristenUnie voor koelte in een soms verhitte samenleving. En dan letterlijk. Waar temperaturen soms hoog oplopen, worden koele plekken steeds belangrijker. En koele plekken zijn er genoeg. Denk aan bibliotheken, kerken, musea. Maar je moet ze wel weten te vinden.

Er zijn verschillende goede voorbeelden om ze beter toegankelijk te maken. In Barcelona, in Amsterdam.
En daar kan Zuid-Holland ook een steentje aan bijdragen. Ik wil GS vragen om te kijken of koelteplekken kunnen worden opgenomen als aanvullende informatie op bestaande provinciale kaarten.
Zodat we het hart warm, maar het hoofd koel kunnen houden.

Natuurherstel en Stikstof

De natuur moet bloeien en de vergunningverlening moet van slot. Dan moeten we ook voorkomen dat er een nieuw stikstofslot op het landelijk gebied komt.

Daarom steunen we de voorstellen van JA21 rondom zeer stikstofgevoelige natuur en vragen we, met oog op de Europese Natuurherstelverordening om Vóór Q3 2027 een juridische en financiële risicoanalyse op te stellen waaruit duidelijk wordt wat de mogelijke toekomstige gevolgen van stikstofgevoelige natuurontwikkeling binnen het NNN en in directe samenhang met Natura 2000-gebieden kunnen zijn voor vergunningverlening, agrarische bedrijfsvoering en provinciale financiën.

Keti Koti-viering Zuid-Holland

Mon, 06 Jul 2026 20:42:12 +0200

Vandaag is het Keti Koti: verbroken ketenen. We vieren de afschaffing van de slavernij in Suriname en het Caribisch deel van het koninkrijk. Voor het eerst ook bij de provincie Zuid-Holland.

Arjan Witte: ‘Het is belangrijk om dit verleden te blijven herdenken en oog te hebben van de doorwerking hiervan in het leven van veel Zuid-Hollanders vandaag de dag. ChristenUnie Zuid-Holland is blij met deze eerste Keti Koti-viering op het provinciehuis. We steunen volgende week het voorstel van PRO Zuid-Holland voor een jaarlijkse Keti Koti-bijeenkomst.’

De Commissaris van de Koning van Zuid-Holland heeft op 8 juni 2023 excuses uitgesproken voor het leed veroorzaakt tijdens de periode van de slavernij. De aanleiding voor de excuses is de publicatie van het historische onderzoek ‘Geketend voor Hollandse Glorie’.

Het koloniaal- en slavernijverleden zijn niet alleen zonden uit het verleden. De ChristenUnie heeft ook oog voor de wijze waarop dit nog altijd doorwerkt in onze samenleving. Ook in hoe ambtelijke organisaties beleid maken en werken.

Voorjaarsnota: biologische landbouw

Wed, 17 Jun 2026 13:27:40 +0200

Voor de ChristenUnie is het belangrijk dat we verantwoord omgaan met water, bodem, natuur en landbouw, zodat ook volgende generaties gezond kunnen leven en werken in Zuid-Holland. In deze Voorjaarsnota en Kadernota zien wij positieve stappen, maar ook punten waarover meer duidelijkheid nodig is (doelen, middelen en resultaten.)

Water

Voldoende en schoon water is van levensbelang. Wij zijn positief over de extra middelen voor stedelijk waterbeheer: € 2 miljoen voor 2026-2030 en € 0,5 miljoen structureel. Tegelijk roept dit vragen op. In de investeringsagenda lag eerder een voorstel van € 8 miljoen voor verbetering van de waterkwaliteit, juist ook in stedelijke en industriële gebieden zoals wij in motie 1716 hebben gevraagd. Als daar concrete bestedingsdoelen voor waren, waarom kunnen die nu nog niet worden benoemd?

Wij begrijpen dat GS eerst het Regionaal Waterprogramma wil uitwerken en geen middelen wil reserveren zonder concreet bestedingsdoel. Dat is verdedigbaar, al blijft de vraag waarop die 8 miljoen dan was gebaseerd. Daarom willen wij onze eerdere motie nog niet afdoen, maar aanhouden tot het Regionaal Waterprogramma. Dan zien wij graag in de oplegbrief terug hoe de doelen uit onze motie daarin concreet zijn verwerkt.

Klimaatadaptatie

Goed dat droogte, hitte, wateroverlast en verzilting worden meegewogen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Voorkomen is beter dan achteraf repareren.

Wij steunen de stappen die het college daartoe zet, bv door het verder uitwerken van de beleidsregel “toekomstbestendig bouwen”. (blz. 92 VJN.) Graag zien wij dat deze uitgangspunten worden verankerd in de Omgevingsverordening, zodat ze daadwerkelijk richtinggevend worden. Dat sluit aan bij onze motie (1452) over Voldoende water voor alle ruimtevragers. We moeten door onze ruimtelijke ordening proberen te voorkomen dat we in een situatie belanden dat we vanuit schaarste water moeten verdelen. Ook drinkwaterbeschikbaarheid zou wat ons betreft een harde randvoorwaarde moeten zijn bij woningbouw, gezien de waarschuwingen van drinkwaterbedrijven over de beschikbare capaciteit.

Landbouw

Boeren zijn onmisbaar voor ons voedsel en voor het beheer van het landschap. Veel boeren dragen actief bij aan natuurherstel, biodiversiteit en waterkwaliteit. Wij missen wel inzicht in het doelbereik: wanneer zijn hun inspanningen voldoende en hoe maken we resultaten zichtbaar? En hoe voorkomen we dat boeren nog meer in de knel raken in de buurt van NNN? De aanleg van het Natuurnetwerk Nederland is belangrijk voor natuurherstel. Tegelijk moeten natuur en landbouw elkaar het leven niet onmogelijk maken, wat de ChristenUnie betreft moeten ze naast elkaar kunnen blijven bestaan. Wij zien graag dat het college boeren en natuurpartijen betrekt bij de uitwerking van de Natuurherstelverordening en het Nationaal Natuurplan om maatwerk te leveren, wij zien graag dat boerenbedrijven kunnen voortbestaan ook bij NNN, in evenwicht met de natuur.

Nog een ander punt: Provinciale Staten hebben via motie 1612 het college al verzocht de aanbevelingen uit het actieplan biologische landbouw integraal te betrekken bij beleidsontwikkeling en -uitvoering, Wij kijken uit naar de verwerking hiervan in de landbouwvisie.

Daarbij vragen wij opnieuw: heeft de gedeputeerde al bij het netwerk van biologische boeren opgehaald tegen welke belemmeringen in beleid- en regelgeving biologische boeren aanlopen in de praktijk? Wij horen graag binnenkort een terugkoppeling en willen hier best een aansporende motie voor voorbereiden.

Natuurbeheer

Uit antwoorden op schriftelijke vragen van dhr. Witte, blijkt dat voor natuurbeheer structureel extra middelen nodig zijn. Ook is onduidelijk of de landelijke norm van 16 procent eigen bijdrage van terrein beherende organisaties realistisch is. Is het college bereid dit, eventueel via het IPO, nader te laten onderzoeken? Wij overwegen een motie.

Bodemdaling

Bodemdaling is misschien wel één van de meest onderschatte opgaven van Zuid-Holland. De gevolgen raken landbouw, infra, woningen, funderingen en waterbeheer. Daarom vinden wij het opvallend dat, net als de bodem, de financiële ramingen de komende jaren dalen, terwijl de maatschappelijke kosten juist blijven oplopen.

Het college wil de komende jaren bijdragen aan het beperken van schade en kosten voor inwoners, bedrijven en medeoverheden. Wij zien graag dat GS uitlegt aan onze inwoners waar de geraamde middelen voor zijn bedoeld, zijn ze bv. ook inzetbaar voor binnenstedelijke problemen zoals funderingsschade door paalrot? Graag uw reactie.

Tot slot: het is een goede zaak dat de provincie van gemeenten en waterschappen vraagt om expliciet rekening houden met de bodemdalingsgevoeligheid. Wij vragen ons wel af hoe bindend of vrijblijvend die vraag van de provincie op dit moment is. (is dat al verankerd in de omgevingsverordening?) Kortom, goede intenties die wsl nog wel vragen om verankering.

Wat heeft een puddingbroodje met het omgevingsbeleid te maken?

Wed, 03 Jun 2026 16:14:11 +0200

Ik heb overwogen om op puddingbroodjes te trakteren vandaag. Maar er wordt altijd goed voor ons gezorgd hier. Ik heb vandaag wel mijn assortiment uitgebreid. Naast puddingbroodjes heb ik het vandaag ook over een gehaktbal en een hamburger

Puddingbroodje en het omgevingsbeleid?

Ik begon mijn bijdrage in de commissie met de vraag wat een puddingbroodje te maken heeft met het omgevingsbeleid. En voorzitter, ik zal het nog een keer uitleggen.

Als tiener fietste ik dagelijks ruim anderhalf uur door bos en weilanden naar de middelbare school. ’s Ochtends drie kwartier heen en ’s avonds drie kwartier terug. Op de terugweg van school kwam ik in een klein dorpje een dorpswinkeltje tegen: de Warme Bakker. Iedereen die tienerjongens thuis heeft weet dat een hongerklop nooit ver weg is. En wat nu een frikadelbroodje is voor de schoolgaande tieners, was voor mij een puddingbroodje.

Bij die Warme Bakker ben ik door een puddingbroodje vaak gered van een hongerklop. Maar die Warme Bakker is verdwenen.

Voor mij was die Warme Bakker een plek waar ik te veel zakgeld heen heb gebracht, maar voor de mensen in het dorp was de Warme Bakker een ontmoetingplek. Waar ze elkaar tegenkwamen voor de dagelijkse boodschappen, waar je een pakketje kon ophalen, waar het personeel toch even ging informeren als een buurvrouw een paar dagen niet haar vaste halfje bruin had opgehaald.

Met die Warme Bakker verdween veel meer dan een winkel.Dat was toen. Maar dit is ook nu aan de hand in Zuid-Holland. Op dit moment.

Voorzieningen verdwijnen in buurten en dorpen

In meer dan de helft van alle Zuid-Hollandse buurten en dorpen zijn noodzakelijke voorzieningen zoals de huisarts, basisschool, of supermarkt in de afgelopen vijf jaar verslechterd.

In het landelijk gebied komt dit extra hard aan. Eén van de oorzaken is de vergrijzing, want met de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe en het aantal jongeren en gezinnen neemt juist af. Als er niet voor jongeren en gezinnen gebouwd kan worden, zullen kleine kernen nog meer vergrijzen, met alle gevolgen van dien. Kleine kernen zullen hun school zien sluiten. Winkels zullen dichtgaan, verenigingen gaan ter ziele, het sociale weefsel breekt af en de zorg komt in de knel. Dat is waar gemeenten voor waarschuwen. En dat is waar het vandaag over gaat.

Woningen bouwen is gemeenschappen bouwen

Ik heb het vaker gezegd: woningen bouwen is gemeenschappen bouwen. In het landelijk gebied is het spiegelbeeldig: niet kunnen bouwen is gemeenschappen afbreken. Dat is waar veel gemeenten in het landelijk gebied voor waarschuwen. Dat is waar wij al jaren voor waarschuwen. En dat is waar gisteren ook de minister nog voor waarschuwde.

Het 3ha-beleid van deze coalitie is desastreus voor het landelijk gebied. Met het coalitieakkoord hebben BBB, CDA, VVD en Groenlinks-Pvda hebben het platteland op slot gezet: er worden geen nieuwe stedelijke bouwlocaties toegevoegd behalve Gnephoek en misschien Sliedrecht-Noord. Bij het ruimtelijk voorstel heeft de coalitie deze koers twee jaar geleden bevestigd. Nu wordt het slot op de deur verankerd in de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening.

Daarom doet de ChristenUnie een viertal wijzigingsvoorstellen in op dit punt.

1. Eerlijke kans voor nieuwe buitenstedelijke bouwlocaties

De ChristenUnie is positief over de ruimtelijke uitgangspunten van de omgevingsvisie.

We moeten zuinig zijn op ons prachtige landschap en vinden het open landschap belangrijk. We willen geen ‘verrommeling’ van het landschap. Er kan dus niet overal gebouwd worden. We kijken eerst wat binnenstedelijk kan.
En als een gemeente vraagt om toch buitenstedelijk te kunnen bouwen, moet dat afgewogen worden tegen de andere opgaven die we kennen, zoals landbouw, natuur, recreatie, energie, water, klimaat en groen, het landschappelijk belang en de gewenste leefomgevingskwaliteit.
Dan kan het antwoord zijn, dat het niet kan. Maar het antwoord moet ook kunnen zijn dat er wel mogelijkheden zijn.
En de omgevingsvisie is een provinciale versie van ‘computer says no’. Wat de weging ook is, het antwoord is nee. Tenzij je Gnephoek of Sliedrecht-Noord heet. Dat vinden de gemeenten problematisch. Dat vindt de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening problematisch. En dit vind de ChristenUnie al langer problematisch.
Daarom dien ik dit amendement in om die beperking uit de Omgevingsvisie te halen. Dit is voor de ChristenUnie een heel belangrijk punt om de nieuwe Omgevingsvisie te kunnen steunen.

2. Eis woningdichtheid niet aanscherpen

Met dit amendement schrappen we de nieuwe dichtheidsnorm uit de verordening.

Het Statenvoorstel scherpt deze norm aan naar een eis van 33 woningen per hectare. Voor kleine kernen is deze eis te strikt: een dergelijke dichtheid vraagt een verkaveling die niet altijd past bij de maat en schaal van een kleine kern.

3. Straatje erbij — maximale omvang verhoogd naar 3 hectare

De nieuwe regels voor toekomstbestendige ruimtelijke beperken ontwikkelingen beperkingen bevatten voor locaties tot drie hectare.

Die zijn met het straatje erbij nog maar mogelijk tot 1,5 hectare. Dit amendement lost dit op door het straatje erbij mogelijk te maken tot 3 hectare.
Dit komt ook tegemoet aan de zorgen die de minister gisteren in haar brief uitte.

4. Straatje erbij – Ook in weidevogelgebied

Een straatje erbij moet ook mogelijk zijn in kansrijk en belangrijk weidevogelgebied. Bij belangrijk weidevogelgebied moet er wel gecompenseerd worden.

Motie ’t Oog Hardinxveld-Giessendam

Er zijn logische locaties om serieus te wegen voor verdere ontwikkeling. Zoals ’t Oog in Hardinxveld-Giessendam. Aan de Merwede-Lingelijn. Aan bebouwing.

Bijvoorbeeld in Hardinxveld-Giessendam. Daarom dien ik ook een motie in om de locatie in ’t Oog serieus te onderzoeken en de procedure in gang te zetten om deze locatie bij een volgende modulaire herziening als grote buiten stedelijke bouwlocatie op te nemen in de bijlage bij de verordening.

Ruimte voor maatschappelijke voorzieningen

Is het dan alleen maar kommer en kwel? Nee. De ChristenUnie herkent veel in de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Er spreekt trots uit op onze prachtige provincie en ambitie om de provincie leefbaar te houden. Er wordt heel zorgvuldig omgegaan met de beschikbare ruimte. En ja, we hebben kritiek op de instrumentkeuze in de verordening, maar zien er ook mooie dingen in terug. Zoals de aandacht voor maatschappelijke voorzieningen in nieuwbouwwijken.

Huizen bouwen is veel meer dan stenen stapelen. Het gaat om gemeenschappen bouwen. Daarom is het goed dat in de verordening een nieuw artikel is opgenomen over ‘ruimte voor voorzieningen’, waarmee de provincie bij nieuwbouw stuurt op de beschikbaarheid, nabijheid en bereikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen daarvan, zoals voor eerstelijnsgezondheidszorg (zoals huisartsen), onderwijs, cultuur, sport en recreatie.

Voor het bouwen van gemeenschappen zijn echte ontmoetingsplekken onmisbaar. Daaronder vallen ook buurthuizen en kerken of andere plekken voor geloofsontmoeting.
Daarom hebben wij een amendement om de verordening op dat punt aan te vullen.

Economie en energie

Voor energievraagstuk en voor het tegengaan van netcongestie, is het verstandig om stroom zoveel mogelijk in de buurt van de afnemers op te wekken eventueel op te slaan en te gebruiken. Daarbij kan wind op land helpen.

Dat is geen groene droom, maar kan bijdragen aan een oplossing voor een sociaal, economisch en (geo)politiek vraagstuk. Helpen voor de woningen die we willen bouwen. Helpen voor de bedrijven die we in Zuid-Holland willen behouden. Het kan helpen voor meer strategische onafhankelijkheid.

Maar de ruimtelijke impact is groot, dat vraagt om moeilijke keuzes. Die keuzes vragen ook om een zorgvuldige weging. Daarbij zijn voor de ChristenUnie een aantal uitgangspunten belangrijk:

Het kan niet overal: niet voor niets dienden we de motie "Zuinig op het Groene Hart" in.
Er moet sprake zijn van gedeeld eigenaarschap.
We moeten leren van de lessen van windpark Spui
En er moet duidelijkheid zijn over normen.

De ChristenUnie zal voorstellen steunen die die uitgangspunten versterken.

Er ligt nu een amendement om de windzoeklocaties uit de omgevingsvisie te halen. En er ligt een motie om ze toch verder te gaan onderzoeken, binnen een aantal kaders. Dat doet mij denken aan hoe het vroeger bij mij thuis ging. Mijn zus lustte geen gehaktbal. 'Geen probleem,' zei mijn vader. Hij gaf er een klap op en zei: 'Voor jou heb ik een hamburger.' En het werkte.

De locaties gaan uit de visie. Maar het onderzoek gaat door.

De ChristenUnie kan begrip opbrengen voor deze beweging. Alleen ga je sneller, samen kom je verder.
Dit stapje terug geeft ruimte om, binnen de kaders die de Staten daarvoor stellen, te kijken wat op welke locatie wel kan.

Nieuwkoop coöperatie

Dan nog een vraag over zonne-energie. Wij kregen vanuit de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop en anderen die bezig zijn met de ontwikkeling van een zonnepark een brandbrief over aanpassingen in de herziening, waardoor hun project in de knel komt. Zij hebben hier niet op in kunnen spreken, omdat het een aanpassing is die na de terinzagelegging is gedaan.

Klopt dit? Is dit bedoeld en kan dit worden opgelost?

Proces en overige thema’s,

Dan het proces. Dit is niet voor herhaling vatbaar. Het is bijna niet te doen voor een lekenbestuur. Het is te veel omvattend, we zijn te vaak verrast en niet op de juiste momenten betrokken. Daar moeten we van leren voor een volgende keer.

Goed dat er geëvalueerd wordt. Maar alvast een paar richtingen voor de toekomst:

Maak de verordening eenvoudiger.

De omgevingswet zou zaken overzichtelijker moeten maken, keuzes navolgbaar en verantwoordelijkheden op de juiste plek worden belegd. En om processen te versnellen.

Er wordt een nieuw beschermingsgebied onbebouwde ruimte in het leven geroepen. Met nieuwe verboden, ontheffingen en voorwaarden.

Waarom? Met onze ruimtelijke ordeningsinstrumenten is de ruimte toch beschermd, tenzij wij besluiten dat er wel ontwikkeld kan worden?
Wij steunen het amendement van de VVD om dit eruit te halen.

Dan een vraag over de techniek rond weidevogelgebied. De inhoud hebben we al besproken. Het beleid t.a.v. weidevogelgebied maakt de verordening nodeloos ingewikkeld: met kansrijk en belangrijk weidevogelgebied. In de varianten nieuw en oud. Met geboden, verboden. Met compensatieverplichting en uitzonderingen? Kan dit niet minder en veel eenvoudiger?

Wij hebben geprobeerd een alternatief vorm te geven, maar dat ging in deze tijd onze capaciteit te boven.
Maar de verordening moet echt simpeler en eenvoudiger. Dat vraagt om inhoudelijke keuzes. Maar begint bij ambitie. Daarom steun voor de motie van de VVD die hierom vraagt.

Een Omgevingsvisie met visie

Wij dienen zelf een motie in om de Omgevingsvisie terug te brengen tot wat het moet zijn:

De Omgevingswet (artikel 3.1) geeft Provinciale Staten de bevoegdheid én de plicht geeft om een omgevingsvisie vast te stellen als langetermijnkader voor de gehele fysieke leefomgeving van de provincie;
Maar de visie wijzigt te vaak - de Herziening 2025 is de vijfde aanpassing in twee jaar tijd - en er staat veel meer in dan allen de fysieke omgeving.
Wij dienen een motie in om:
- De omgevingsvisie te richten op de fysieke leefomgeving zoals bedoeld in artikel 3.1 van de Omgevingswet, met een tijdshorizon van minimaal 8 tot 10 jaar — overeenkomend met minimaal twee statenperioden;
- de visie tot stand te brengen als een strategisch visiedocument, met gebruik van ontwerpend onderzoek en brede participatie van inwoners, zodat de visie richting geeft in plaats van beleid gedetailleerd vastlegt;
- En de frequentie van herzieningen terug te brengen?

Amendement effectieve bescherming overlast Luchtvaart

Zolang de visie nog volstaat met andere zaken, moet het wel volstaan met de juiste zaken. Toen ik de nieuwe teksten nog eens doorlas, vond ik dat het op luchtvaart wel scherper kan en scherper moet.

Inwoners van Zuid-Holland hebben recht op een effectieve rechtsbescherming tegen ernstige geluidshinder van luchtvaart. Die effectieve rechtsbescherming is er niet, heeft de rechter geoordeeld. Met dit amendement verankeren de indieners de minimumvoorwaarden voor effectieve rechtsbescherming, zoals genoemd door de rechter, in de Omgevingsvisie. Dat is waar de Provincie in de bestuurlijke overleggen op aan moet dringen.

Hoorzitting omgevingsbeleid

Wed, 15 Apr 2026 21:10:02 +0200

Afgelopen vrijdag hebben meer dan honderd inwoners hun stem laten horen in het Provinciehuis van Zuid-Holland, want we staan voor belangrijke besluiten. Om te bepalen waar in Zuid-Holland plek is voor woningen, voor bedrijven en voor windmolens.

Dit voorjaar besluiten we in Zuid-Holland over een herziening van de regels hierover. Om nieuwe woningen mogelijk te maken. Om te zorgen dat iedereen elektriciteit uit het stopcontact krijgt en om de open ruimte in Zuid-Holland te beschermen.

Dat is een proces dat we samen doen met de inwoners. De plannen van het Provinciebestuur hebben ter inzage gelegen. Daar hebben meer dan achthonderd Zuid-Hollanders schriftelijk op gereageerd.

En afgelopen vrijdag hadden we als Provinciale Staten een hoorzitting, waarin meer dan honderd mensen kwamen inspreken over de kansen die zien, of de zorgen die ze hebben. Een bonte verzameling van wethouders, raadsleden, inwoners en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Tijdens de hoorzitting, die bijna twaalf uur duurde, kregen insprekers de kans om in drie minuten hun verhaal te doen. Statenleden konden vragen stellen en in gesprek gaan met insprekers om alles goed te begrijpen.

Voor de ChristenUnie is één van de belangrijke onderwerpen dat we het landelijk gebied leefbaar houden. In Zuid-Holland zijn de afgelopen jaren in de helft van de dorpen belangrijke voorzieningen als een supermarkt, school of huisarts verdwenen. Het is daarom belangrijk dat kleine kernen ruimte krijgen om te bouwen voor volgende generaties. Om te zorgen dat dorpen vitaal en leefbaar blijven.

Daarnaast hebben veel mensen ingesproken over het belang van de energietransitie én de zorgen die dat meebrengt voor mensen die daardoor hun omgeving zien veranderen.

Kortom, nuttige input om de voorstellen van ons provinciebestuur te toetsen en zelf voorstellen te doen voor verbeteringen. Daarvan zullen we u de komende tijd op de hoogte houden.

Subsidieregeling lokale, regionale en provinciale journalistiek

Wed, 22 Apr 2026 12:11:01 +0200

De ChristenUnie staat voor de vrijheid van de media. Journalisten hebben een belangrijke taak in een democratie en rechtsstaat om de macht te controleren en de burger te informeren.

De journalistieke sector staat onder druk. De inkomsten lopen terug vanwege de gratis beschikbare media. Maar een berichtje op Nu.nl is niet hetzelfde als gedegen en onderscheidende onderzoeksjournalistiek. Hiervoor hebben journalisten geld en tijd nodig om diepgaander in maatschappelijk of politieke vraagstukken te kunnen duiken.

Het Nederlandse medialandschap is pluriform. Het biedt ruimte voor geluiden uit alle hoeken. Het voorgestelde mediafonds stimuleert producties. En houdt niet bepaalde media in de lucht.

En het mediafonds voorziet in een volstrekt onafhankelijke beoordelingscommissie met experts met ervaring in en met de sector. De voorgaande periode laat zien dat zij dit volstrekt onafhankelijk hebben gedaan en nu ook zullen doen. In de toekomst kan een stichting deze onafhankelijkheid nog beter vastleggen:

Wij stemmen dus in volle overtuiging voor het voorstel. GS heeft motie 1717 gedegen uitgevoerd.

Onweerstaanbaar openbaar vervoer voor iedereen?

Wed, 01 Apr 2026 16:25:39 +0200

Het openbaar vervoer is een levensader die mensen met elkaar verbindt. Belangrijk voor werk, voor familiebezoek, voor school. En belangrijk voor een vitaal platteland.

De ChristenUnie knokt om het regionale openbaar vervoer te verbeteren en betaalbaar te houden. Het OV moet een basisvoorziening zijn, geen noodvoorziening. En dan betaalt het zich uit dat de ChristenUnie een lokale en regionale partij is, die ook landelijk is vertegenwoordigd.

Want door de inspanningen van de ChristenUnie in de Tweede Kamer kwam er 300mln beschikbaar om werk te maken van een beter en betaalbaar OV. De zogenaamde Bikkergelden. En dat was hoognodig ook, want de coalitie in Zuid-Holland koos er voor om niet structureel te investeren in het openbaar vervoer. En niet investeren betekent verschraling.

Dankzij de Bikkergelden is dit voorkomen. De Bikkergelden zijn gebruikt om gaten te dichten, om verschraling van het regionale OV te voorkomen.

Het is goed dat er nu een GS-visie is voor het OV: ‘Naar onweerstaanbaar openbaar vervoer voor iedereen’. Wie kan daar nu tegen zijn?

De visie begint goed. De probleemanalyse staat als een huis: Als we niks doen loopt de provincie letterlijk vast. En de visie spreekt de ChristenUnie aan:

- Inzetten op een kwaliteitssprong in het openbaar vervoer:
- Investeren in nog meer hoogwaardig openbaar vervoer,
- inzetten op sneller en hoogfrequenter streek- en stadsvervoer,
- Naar onweerstaanbaar openbaar vervoer voor iedereen.

En toch … Als deze coalitie structureel zou investeren in het OV, zou het geloofwaardig zijn. Maar het OV moest gered worden door de Bikkergelden. Als het college, zoals de Staten hadden gevraagd, het OV een plek had gegeven in de investeringsagenda die onlangs is vastgesteld, zou het geloofwaardig zijn. Als er nu een financieel kader aan gekoppeld was, zou het geloofwaardig zijn. Maar het is nu een lege huls. Het is flinterdun.

De OV-visie en alle vervolgtrajecten zijn ambitieus en vragen veel menskracht en financiële middelen. Maar waar zijn die dan, vraag ik de gedeputeerde? Waar is het geld?

Een wijs man zei eens: ‘in geouwehoer kan je niet wonen’. Ik zou vandaag willen zeggen: ‘in geouwehoer kan je niet reizen’. De visie spreekt over investeren, maar er wordt niet geïnvesteerd. De OV-visie beschrijft de gewenste koers voor het openbaar vervoer op de korte, middellange en lange termijn, zo schrijft GS in de begeleidende brief. Maar ik zie dit niet terug in de visie. Wat is er nodig om het OV een basisvoorziening te maken? Ik sluit me aan bij de inbreng van de SP als het gaat om bereikbaarheid van de hele provincie.

Wat zijn de ambities van GS op korte termijn? Op middellange termijn en op lange termijn?

Ik zou de gedeputeerde willen uitdagen. Toen er met de Bikkergelden extra geld kwam, hebben wij een menukaart gekregen met mogelijke investeringen met verschillende uitgangspunten.

Is de gedeputeerde bereid om zo’n menukaart op te stellen? Een keuzemenu om te investeren in het OV. Waarbij de verschillende scenario’s van een prijskaartje worden voorzien. Zodat we niet allen blijven dromen, maar de visie om kunnen zetten in daden? Nu al, maar zeker bij het opstellen van de verkiezingsprogramma’s.
Dan nog een vraag: De OV-visie gaan we integraal verwerken bij een herziening van de omgevingsvisie. Maar hoe krijgt het OV in de MRDH-regio hierin een plaats. Bijvoorbeeld de HOV-verbinding in het Westland. Die moet de MRDH-regio realiseren, maar die moet wel ruimtelijk ingepast worden. Dat lijkt een blinde vlek in deze OV-visie. Hoe hebben de OV-ambities van de MRDH een plek in de OV-visie van GS?
Dan zijn er nog een aantal fundamentele vragen over publiek en privaat. We zien in verschillende provincies de ellende die de stoelendans van concessiehouders veroorzaakt. Wij moesten zelf Qbuzz een boete opleggen, omdat ze hun beloften niet waar maakten. Hetzelfde zien we in de Provincie Utrecht. Wat is de visie van GS op het aanbestedingencircus?
En tot slot, kan GS een reactie geven op het pleidooi van de Reizigersvereniging Rocov over publieke mobiliteit?

Regionaal waterprogramma

Wed, 25 Mar 2026 11:53:00 +0100

Iedereen is voor bescherming tegen te veel of te weinig water. Iedereen is voor schoon drinkwater en schoon oppervlaktewater. Uit deze startnotitie blijkt dat er stevig werk aan de winkel is. Vooral om ons water schoner te krijgen.

Ten eerste dient de ChristenUnie met D66 een motie in om sturend en meetbaar beleid te voeren voor waterkwaliteit. En - indien nodig - aanvullend op rijksbeleid ook provinciaal beleid te voeren. Het water moet echt veel schoner worden. In het belang van de gezondheid van mens, dier en plant.

Ten tweede dient de ChristenUnie een amendement in om in het regionaal programma een aparte maatregel voor stedelijk gebied uit te werken. Het waterbeheer en de waterkwaliteit in stedelijk gebied vraagt om meer inzet. De provincie kan en moet de regie hierop nemen. Op ditzelfde punt dienen we met D66 ook een motie in om meer in te zetten op stedelijk waterbeheer en daarbij een coördinerende en ondersteunende rol.

Tot slot sluiten we aan bij de motie van Volt om ook nu al alles op alles te zetten om ook al in 2026 en 2027 de waterkwaliteit te verbeteren. Ook dienen we een motie van D66 mede in om water PFAS vrij te maken en een motie van de PvdD om drinkwater echt een provinciaal belang te maken.

Toekomst energieopwekking in Zuid-Holland

Wed, 11 Mar 2026 13:55:13 +0100

We willen meer schone energie, omdat we ook een verantwoordelijkheid dragen voor volgende generaties. En we zien hoe kwetsbaar onze energievoorziening is, met de oorlog in de golfregio en eerder al toen Rusland Oekraïne binnenviel. Met stijging van de kosten voor onze inwoners en ondernemers.

De ChristenUnie wil minder afhankelijk zijn van geopolitieke ontwikkelingen en regimes als Rusland, Azerbeidzjan en Saoedi-Arabië.

Het belang van de energietransitie is groot, maar de impact kan ook groot zijn. En het is ingewikkeld. Het elektriciteitsnet zit overvol, de vergunningverlening zit op slot en er is een gebrek aan goed opgeleide vakmensen.

En iedereen wil stroom. We willen woningen bouwen, we willen dat bedrijven een energieaansluiting kunnen krijgen. Maar niemand wil een windmolen in de buurt, niemand wil een SMR in de achtertuin, niemand wil een 380kv-leiding over zijn hoofd.

De energie-transitie is noodzakelijk, zal veel ruimtelijke impact hebben en vraagt moeilijke keuzes. Ook na 2030. Daarom is de ChristenUnie blij met het plan van aanpak voor de toekomst van de energieopwekking in Zuid-Holland.

Wel een paar aandachtspunten:

- Het college schrijft dat herijking van de samenwerking aan het energiesysteem nodig is en dat wordt gezocht naar duidelijkheid in verantwoordelijkheden tussen Rijk, provincies, gemeenten en netbeheerders, zodat besluiten niet langer in een bestuurlijke ‘tussenruimte’ blijven hangen.
- Dat is voor de ChristenUnie ook belangrijk. Voor de ChristenUnie is het belangrijk dat besluiten democratisch gelegitimeerd zijn en eigenaarschap kennen. Dat is bij de RES-afspraken ingewikkeld gebleken. Althans, dat heb ik als volksvertegenwoordiger altijd gevonden.
- Tegelijk schrijft GS dat in het kader van de interbestuurlijke samenwerkingsagenda het Rijk, samen werkt met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en Netbeheer Nederland (NBNL) aan voor de verdere uitwerking van dit decentrale energiesysteem. Dat stelt mij niet gerust. Wanneer kan PS richting geven? Want het pad van de verkenning is een lang pad.
- Er is nog veel onbenut potentieel als het gaat om zon op dak. Hoe wordt particuliere opwek meegenomen, die neemt veel serieuzere vormen aan?
- De ChristenUnie vraagt langer om het beleidskader lokaal eigendom. Want lokaal eigendom en zeggenschap kan bijdragen aan draagvlak. Wanneer krijgen we dat? En hoe wordt lokaal eigendom geborgd in de verkenning als één van de richtinggevende uitgangspunten?

Hoe lossen we de wooncrisis op?

Wed, 04 Feb 2026 13:34:23 +0100

De woningcrisis is één van de grote sociale kwesties van deze tijd. We horen de verhalen wat dat betekent: dat jongeren hun leven op pauze zetten omdat ze geen zelfstandige woonruimte kunnen vinden. De dakloosheid neemt toe, ook onder jongeren. Daarom is het zo belangrijk dat de ambitie gehaald wordt om in 2030 ruim 247.000 woningen gebouwd te hebben.

Je hoeft geen glazen bol te hebben om te voorspellen dat er in 2030 geen 247.896 nieuw woningen zijn gebouwd in Zuid-Holland. De gedeputeerde heeft ons goed inzicht gegeven in de knelpunten, waar we alle overheden voor nodig hebben om ze op te lossen. Het stikstofslot, netcongestie, onrendabele top om er maar een paar te noemen.

Met die knelpunten is het de vraag of de plancapaciteit van 130 procent toereikend is voor de ambitie die we hebben. Moet de norm niet verhoogd worden?
En is het niet verstandig om daarbij verder te kijken dan de door de coalitie wenselijk geachte projecten en ook te kijken naar projecten die vanuit de samenleving worden aangedragen?

Mijn fractie wil naast de hoeveelheid woningen een ander dilemma op tafel leggen. Zelfs als we alle 247.896 woningen weten te realiseren, is het de vraag of we op de goede plek hebben gebouwd. Woningen bouwen is gemeenschappen bouwen: dat staat voorop voor de ChristenUnie. Wonen gaat over samenleven, over samenhang, over het zijn van een gemeenschap in een straat of buurt, in een wijk of dorp.

Woningen bouwen is gemeenschappen bouwen.

Maar in het landelijk gebied is het spiegelbeeldig: niet kunnen bouwen is gemeenschappen afbreken. Dat is waar veel gemeenten in het landelijk gebied voor waarschuwen, en waar wij al jaren voor waarschuwen. Het 3ha-beleid van deze coalitie is desastreus voor kleine kernen.

BBB, CDA, VVD en Groenlinks-Pvda hebben het platteland op slot gezet, met mogelijk desastreuze gevolgen. Want met de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe en het aantal jongeren en gezinnen neemt juist af. Als er niet voor jongeren en gezinnen gebouwd kan worden, zullen kleine kernen nog meer vergrijzen, met alle gevolgen van dien.

Kleine kernen zullen hun school zien sluiten. Winkels zullen dichtgaan, verenigingen gaan ter ziele, het sociale weefsel breekt af en de zorg komt in de knel. En dat is geen toekomstig doemscenario, dat is nu al het geval.

Zie de berichten op Omroep West vandaag: in meer dan de helft van alle Zuid-Hollandse buurten en dorpen zijn noodzakelijke voorzieningen zoals de huisarts, basisschool, of supermarkt in de afgelopen vijf jaar verslechterd.
En dit is iets waar de provincie wel over gaat: ruimte geven om te bouwen voor leefbaarheid en vitaliteit.

De vraag van de ChristenUnie en deze gemeenten is niet om alles maar toe te staan. De vraag is om ruimte voor maatwerk. Spring zuinig om met de ruimte, vraag desnoods om vormen van ruimtelijke compensatie, maar sluit bouwen voor het leefbaar en vitaal houden van kleine gemeenschappen niet uit. Om de optie van nieuwe 3-hectare-locaties niet generiek uit te sluiten.

Is GS bereid om dit beleid aan te passen en ruimte te bieden voor kleine kernen om te bouwen voor vitaliteit en leefbaarheid?
En ziet GS daartoe ook de noodzaak vanuit dat perspectief en omdat we anders niet voldoende woningen kunnen bieden?

Ik overweeg alsnog de aangehouden motie 1830 in stemming te brengen, om hier een uitspraak van de Staten over te vragen.

N207 Zuid: een dilemma

Wed, 28 Jan 2026 11:27:07 +0100

Er is brede overeenstemming in deze Staten dat de verkeerssituatie in het gebied rondom de voorgestelde aanpassing van de N207 Zuid onhoudbaar is. Dat is geen natuurverschijnsel.

Dat komt onder andere door de grootschalige woningbouw en door de uitbreiding van bedrijventerreinen. De verkeersdrukte, overlast en onveiligheid nemen toe. Er moet iets gebeuren. Dat horen we ook vanuit het gebied.

Het dilemma voor mijn fractie is alleen dat uit weinig blijkt dat de N207 Zuid oplossingen biedt. Het is vooral een verplaatsing van problemen in het gebied naar Hazerswoude-Dorp en na een paar jaar is de situatie in de rest van het gebied weer terug bij af, zo blijkt uit de verkeersberekeningen.

En dat alles voor een prijskaartje van 100 miljoen.

Bij dit soort grootschalige en langdurige projecten, kan je niet elk beslismoment alles weer op losse schroeven zetten. Maar dat is hier niet het geval. Dat is ook de reden dat in 2018 de ChristenUnie en SGP met brede steun in de Staten hebben gezegd: op deze manier niet.

In 2018 hebben deze Staten het Statenbesluit aangepast en gezegd: op deze manier niet. Want met dit besluit is het risico groot dat met alleen de aanleg van de Verlengde Bentwoudlaan wel extra verkeer het gebied wordt ingetrokken maar geen oplossing wordt gegeven voor het verkeer dat het gebied wil verlaten,

Er moet een breder pakket komen. Daar is niet veel van terecht gekomen, ook door de opstelling van de gemeenten Waddinxveen en Alphen aan de Rijn in Beter Bereikbaar Gouwe.

Dat brengt ons bij vandaag. Ik zei al: uit weinig blijkt dat de N207 Zuid oplossingen biedt. Maar nu niet kiezen voor de N207 Zuid, betekent dat het nog jaren wachten is op echte oplossingen.

En dat lezen we ook in de brief van GS en hoorden we in het commissiedebat vaak terug komen: ‘niks doen is geen optie’, ‘er moet iets gebeuren’, ‘het duurt al zo lang, het is tijd om een knoop door te hakken’. Dat zijn geen inhoudelijke argumenten, maar een verbloeming van het gebrek daaraan.

Mijn vragen aan de gedeputeerde zijn dan ook:

Is dit dan de beste besteding van 100 miljoen euro? Waarom is deze weg de moeite en het geld waard?
Aan welke andere oplossingen wordt er gewerkt in het gebied? En is daar geld voor?
In het commissiedebat bleek namelijk dat er geen concrete plannen zijn voor andere oplossingen en dat er geen geld is voor andere oplossingen.
- Geen geld voor een tunnel onder Hazerswoude-Dorp,
- Geen geld voor een Oost-West verbinding over de Gouwe
- Geen geld voor een bijdrage aan de Bodegravenboog.
Raken andere oplossingen niet verder uit zicht als we het geld hieraan besteden?

Mocht de N207 Zuid er komen, dan heeft mijn fractie een aantal specifieke aandachtspunten:

De gevolgen zijn groot voor de boeren in de Achterofpolder.

Zij moeten land inleveren voor de weg die dwars door hun akkers komt. En ze moeten land inleveren voor de ecologische verbindingszone. Bij de boeren zijn grote zorgen over beschikbaarheid, kwaliteit en de afvoer van het water op hun percelen na aanleg van de N207 Zuid.

Het aankaarten van die problemen is voor hen een kastje-muur-ervaring tussen waterschap en provincie.

Daarom dien ik de volgende motie in die het college vraagt het voortouw te nemen tot overleg met het waterschap om, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid, tot concrete oplossingen te komen om de waterkwaliteit, voldoende afvoercapaciteit en voldoende mogelijkheden om te kunnen beregenen in tijden van droogte te borgen,

Daarnaast dien ik een amendement in om te kiezen voor een ander tracé voor de Ecologische verbindingszone. Dit alterntief komt uit het gebied zelf en heeft een aantal voordelen:

De meekoppelkans van de N207 Zuid wordt daadwerkelijk benut om de verbinding tussen de Krimpenerwaard en het Bentwoud tot stand te brengen.
De bundeling van de infrastructuur met de EVZ voorkomt versnippering van het landschap.
Door een kortere rechtstreekse route, wordt ongewenste nevenschade, zoals verspreiding van onkruiden, aantrekking van plaagdieren of beperkingen in agrarisch gebruik beperkt.
Deze route kan rekenen op meer draagvlak bij de betrokken boeren.

Ik krijg graag een reactie van de gedeputeerde.

Uitvoeringsagenda landbouw

Wed, 21 Jan 2026 14:05:49 +0100

De commissie Landelijk Gebied bespreekt vandaag de uitvoeringsagenda landbouw. Met deze uitvoeringsagenda geeft de provincie uitwerking aan de maatregelen die voor toekomstbestendige landbouw zijn opgenomen in het omgevingsprogramma

Boeren zorgen voor ons voedsel en voor een leefbaar platteland. Er is een toekomst voor landbouw in Zuid-Holland, maar het zal anders moeten. De kern van de visie van de ChristenUnie is:

Een transitie naar landbouw die beter in balans is met natuur, milieu en landschap is noodzakelijk.
Daarbij is een goed verdienmodel van de agrariër inclusief toereikende betaling voor maatschappelijke diensten ook noodzakelijk.

De huidige uitvoeringsagenda vloeit voort uit het huidige omgevingsbeleid. Toch ziet de ChristenUnie hierin nog aandachtspunten. Daarover stellen wij nu vragen aan het college en we blijven het dossier volgen om bij de herziening van het omgevingsbeleid deze belangrijke thema’s aan de kaak te stellen:

Een transitie naar landbouw die beter in balans is met natuur, milieu en landschap

Maak de landbouw toekomstbestendig. De landbouw is nu niet in voldoende balans. De biodiversiteit neemt af en de kwaliteit - van water en bodem is onvoldoende.
Geef een impuls aan biologische- en andere vormen van natuur-inclusieve landbouw
Creëer ruimte voor innovatie en diversiteit van landbouwsystemen

Een goed verdienmodel voor boeren

Geef landbouwers die extensiveren meer mogelijkheden om hun verdienmodel uit productie en landschapsbeheer met overige inkomsten uit bijvoorbeeld dagopvang en recreatie.
Vergoed boeren voor maatschappelijke diensten en zorg voor een langjarige zekerheid
Onderzoek met banken hoe boeren hun financiële zekerheid kunnen vergroten

Verder stelt de ChristenUnie vragen over het beschermen van grond en de rol van arbeidsmigratie in de landbouw van Zuid-Holland.

Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE) 2.0

Wed, 26 Nov 2025 12:25:31 +0100

Zuid-Holland zet met SANE 2.0 een stevige koers uit richting natuurherstel en daardoor ontstaat hopelijk ruimte voor vergunningverlening voor economische ontwikkeling. Ruimte voor woningbouw, infrastructuur en (boeren)bedrijven en ook voor projecten die bijdragen aan de duurzame transities.

Natuurorganisaties, vertegenwoordigers van bouwers en het bedrijfsleven en een deel van de landbouwsector zijn voorzichtig positief. Maar er blijven ook zorgen bij veel agrariërs. Met name bij melkveehouders: jouw boerenbedrijf zal maar zes jaar lang op slot zitten!

Alle sectoren zullen moeten bijdragen aan de oplossing. En dus ook de landbouw. De ChristenUnie kan dit alleen aan de landbouw vragen als agrariërs zicht hebben op een goed perspectief voor de toekomst. Dit perspectief ontbreekt. GS, kom met een visie! Kom met perspectief!

Pels Rijcken concludeert dat SANE 2.0 de goede richting op beweegt, maar nog onvoldoende grond biedt om tot vergunningverlening over te gaan. Met andere woorden: er is nog niet voldoende zicht op zodanig natuurherstel dat vergunningverlening mogelijk wordt en Nederland van het stikstofslot kan.

We zijn er dus nog niet. Mijn fractie had op de top-down aanpak van SANE 1.0 stevige kritiek. Het college lijkt inmiddels te beseffen dat natuurherstel en het lostrekken van vergunningverlening alleen succesvol kan worden sámen met de gebieden. Het college geeft voorrang aan natuurgebieden rond de haven, gebieden waar de KDW-doelen bijna zijn gehaald en aan gebieden waar ‘energie in de gebiedsprocessen zit. Niet meewerken mag uiteindelijk niet worden beloond! Hoe gaat het college gebieden met weinig energie ook verder stimuleren?

De ChristenUnie ziet nog wel stevige knelpunten in SANE 2.0. Ik loop de zeven belangrijkste punten af.

De gebiedspartners in Nieuwkoop werken samen aan de aanpak van drukfactoren, waaronder stikstof. SANE doorkruist dit proces met een voornemen om een overgangszone van 250 meter voor ammoniak in de omgevingsverordening in te stellen. Tegelijk kost het voorbereiden hiervan twee jaar voorbereidingstijd. Kan het college toezeggen eerst het gebiedsbod te beoordelen en aan PS voor te leggen? Enkel als dit bod niet voldoende is, is wat mijn fractie betreft een overgangszone bespreekbaar.
Het instellen van een overgangszone is een nieuw ruimtelijk instrument. Kan GS toezeggen een externe analyse uit te voeren naar de juridische haalbaarheid van de voorgestelde zoneringsaanpak? En hierbij ook ingaan of de aanpak voor alle sectoren mogelijk is of dat hierin ook onderscheid kan of moet worden gemaakt naar de diverse sectoren en daarbinnen naar diverse type bedrijven. Ook naar type landbouwbedrijven?
De ChristenUnie begrijp de eerste focus op de drukfactor stikstof. Maar wij missen een voorstel voor de aanpak van andere drukfactoren. Ook die aanpak zal nodig zijn voor natuurherstel. Wanneer verwacht het college hiermee te komen?
De ChristenUnie steunt de omslag naar sturen op emissiereductie per bedrijf en per hectare. Een streefwaarde in de omgevingsvisie van 35-45 kg per hectare lijkt een goed begin. Een vaste norm biedt in de toekomst wel meer zekerheid. Hierbij hoort een goede compensatie van bedrijven. Goed dat het college een kwantitatieve analyse naar effecten op boerenbedrijven uitvoert. We moeten een visie hebben voor de toekomst van onze landbouw. Volgende maand gaan we hier gelukkig met elkaar over spreken.
Een beloningssysteem kan volgens het college op de prototype stoffenbalans worden gebaseerd. Melkveehouders in de pilot krijgen subsidie bij goede prestaties op diverse factoren; waaronder ammoniakreductie. De ChristenUnie vindt deze pilot een positieve ontwikkeling. Tegelijk geeft GS aan dat het onwaarschijnlijk is dat hierop binnen afzienbare tijd juridisch geborgde normering kan worden gebaseerd. Op welke termijn verwacht GS een uitvoerbaar systeem om sturing op emissiereductie te kunnen invoeren? Wat is daarvoor nodig?
De ChristenUnie wacht voorstellen af voor bijstelling van het strategisch grondbeleid. Wat mijn fractie betreft moet het college breed kijken naar aankopen, ruilen, verplaatsing, extensiveren, erfpacht (moties) e.d.. De behoefte van de agrariërs moet daarbij centraal staan. Werkt GS ook aan een regeling voor extensivering op de huidige locatie?
De ChristenUnie heeft bij motie opgeroepen om ook NOx mee te nemen in de aanpak van drukfactoren. Deze motie is verworpen, maar voor rechtvaardig beleid blijft aanpak via alle sectoren voor ons relevant! Mijn fractie is in dat licht heel voorzichtig positief dat uit eerste analyses naar aanleiding van motie 1639 blijkt dat rond wen aantal natuurgebieden er een behoorlijke bijdrage van NOx-emissies uit de eerste kilometer rond het gebied komen. Hiermee komt naast de zoneringsaanpak van de drukfactor ammoniak ook een vergelijkbare aanpak van de drukfactor stikstofoxiden in beeld. GS moet nog veel uitzoeken en valideren, maar dit is wel een klein lichtpuntje voor een meer rechtvaardige aanpak. Wanneer verwacht het college hier de eerste richtinggevende keuzes aan PS te kunnen voorleggen?

Tot slot. De ChristenUnie wil de natuur herstellen en vergunningverlening lostrekken. Alle sectoren zullen hieraan een bijdrage moeten leveren. Ook de landbouw. Maar dit kan alleen met voldoende toekomstperspectief voor agrariërs; en dus ook rechtvaardige compensatie en eerlijke structurele vergoeding van het verzorgen van maatschappelijke diensten.

Arbeidsmigratie

Wed, 26 Nov 2025 12:32:07 +0100

Gerichte arbeidsmigratie is onmisbaar voor de economie in Zuid-Holland en levert daar een positieve bijdrage aan. Maar er is nu geen sprake van gerichte arbeidsmigratie. We kunnen niet tot nauwelijks sturen, omdat niet de overheid, maar het bedrijfsleven het stuur in handen heeft. Nederland is verslaafd aan laagbetaalde arbeid.

De afgelopen vijftien jaar is volgens de SER het aantal internationale arbeidskrachten dat jaarlijks naar Nederland komt verdrievoudigd. Voor zover we weten, werken er meer dan 250.000 internationale werknemers in Zuid-Holland, waarvan bijna 200.000 laagbetaald werk doen en vaak niet zelfredzaam zijn. Maar het zicht op de werkelijke omvang is beperkt, want een deel van de arbeidsmigranten is niet of slechts gedeeltelijk geregistreerd.

Dit legt een enorme druk op onze samenleving en brengt deze hardwerkende mensen in een kwetsbare positie. We zien de gevolgen daarvan in onze samenleving. In onze steden. Juist ook in Zuid-Holland. In Den Haag. In Rotterdam.

De lasten van arbeidsmigratie worden afgewenteld op de samenleving en op de arbeidsmigrant, terwijl de lusten alleen bij bedrijven liggen. Er is nu al een tekort aan woningen. De ChristenUnie wil dat de mensen die hier werken een goede plek hebben om te wonen. Maar dat kan niet met de huidige aantallen, laat staan als er groei is. Feit is dat de huisvesting van arbeidsmigranten ten koste gaat van huisvesting voor andere groepen. En dat alles vindt de ChristenUnie problematisch.

De onbeperkte groei van arbeidsmigratie kan zo niet langer. De druk op de samenleving is te groot. Is het college dat met de ChristenUnie eens?
Ik lees in de brief inzet op een hogere arbeidsproductiviteit en inzet op selectief beleid voor het aantrekken en behouden van kennismigranten. Gaat het college ook sturen op het stoppen van de ongebreidelde groei van het aantal laagbetaalde arbeidsmigranten?
In welke sectoren zou het met minder laagbetaalde arbeidsmigranten moeten?

De ChristenUnie is blij dat de verkenning – waar wij om gevraagd hebben - er nu ligt. In de verkenning geeft het college een scherper beeld van wat er te doen staat. Dat is positief. Maar de eerlijkheid gebied mij te zeggen dat het mijn fractie na het lezen van de brief niet scherper voor ogen staat wat het college nu daadwerkelijk extra gaat doen.

Het college geeft drie handelingsperspectieven voor de provincie:

- Beter communiceren over rollen en verwachtingen;
- Concretiseren van beleid;
- Intensiveren van beleid;

Dat leidt bij mijn fractie tot twee belangrijke vragen:

1. Welke maatregelen gaat het college verder concretiseren?
2. Waar gaat het college intensiveren? Welke extra maatregelen gaat het college nemen om de regionale regie op arbeidsmigratie te versterken?

Kan het GS daarom toezeggen om snel met een actieplan te komen? En is het college bereid om hiervoor ook extra capaciteit vrij te maken voor regie, monitoring en kennisdeling op arbeidsmigratie als samenhangend beleidsthema?

Tot slot heeft de ChristenUnie nog drie specifieke vragen:

Kunnen aan de verplichting om bij nieuwe bedrijvigheid of uitbreiding van bedrijvigheid het huisvestingeffect in kaart te brengen dwingender consequenties worden verbonden?
Hoe kan het dat bij geringe extra werkgelegenheid een kwantitatieve beschouwing volstaat waarin aannemelijk wordt gemaakt dat werknemers van buiten de regio kunnen worden gehuisvest binnen het bestaande en geplande huisvestingsaanbod? Er is toch overal een woningtekort?
In de Ruimtelijke economische visie schreef GS nog: Als provincie willen we tegelijkertijd kritischer toetsen op (nieuwe) bedrijvigheid waar veel arbeidsmigranten werken, door letterlijk wel of niet ruimte en ondersteuning te bieden voor bedrijven die goed of slecht met arbeidsmigranten en hun huisvesting omgaan. Dit vormt een onderdeel van de ‘license to operate’ van bedrijven. Hoe wordt dit concreet uitgewerkt?

De toekomst van het veer Rozenburg-Maassluis

Wed, 19 Nov 2025 12:04:27 +0100

De ChristenUnie is blij dat we kunnen spreken over een toekomstperspectief voor het veer Rozenburg-Maassluis. Dank aan iedereen die de afgelopen jaren alles op alles hebben gezet om de Blankenburg in de vaart te houden.

De wethouder zei het al: al eeuwen vaart er een veerdienst tussen Rozenburg en Maassluis. Die gemeenschappen zijn dan ook historisch met elkaar verbonden. Het belang van deze verbinding is dan ook niet te onderschatten.

De ChristenUnie steunt de keuze voor het kleine autoveer. De ChristenUnie steunt ook de keuze voor een elektrisch veer. Daarmee wordt gekozen voor de toekomst. De ChristenUnie heeft wel vragen bij de aanbesteding van de dienstverlening.

De heer Kuiper, wethouder gemeente Maassluis, zei het al bij zijn inspraak. Marktwerking heeft geleid tot roofbouw op materieel en personeel. Eerst waren zij het slachtoffer, later ook de reizigers.

Waarom wordt er dan toch weer gekozen voor marktwerking? Het veer is een essentiële dienst. De kosten van marktfalen zijn enorm gebleken in het verleden. We hebben miljoenen extra uit moeten geven de afgelopen jaren. Een exploitant is gericht op winst. Er zijn niet zo veel variabelen waar die gehaald kan worden. Dat gaat ten koste van personeel, dienstverlening of prijzen.

Exploitatie in eigen beheer betekent dat het in dienst nemen van het veerpersoneel leidt tot hogere kosten en minder flexibiliteit, stelt het Statenvoorstel. Met andere woorden, dan wordt er wel goed voor het personeel gezorgd en hebben ze zekerheid. Gezien alles wat er gebeurd is, niet zo vreemd.

Mijn fractie is dan ook niet helder waarom marktwerking in dit geval hier tot voordelen leidt, te meer daar het eigen beheer nog altijd als terugvaloptie wordt genoemd.

Tot zo ver mijn vragen.

Begroting 2026

Wed, 12 Nov 2025 12:20:39 +0100

De ChristenUnie gelooft in de kracht van de samenleving. Wij geloven dat we er niet alleen voor staan. Maar dat we aan elkaar gegeven zijn om goed voor elkaar te zorgen en goed voor de schepping te zorgen. Dat zal dan ook vandaag weer de rode draad door mijn bijdrage zijn.

Wonen

Als het gaat om samenleving, dan kan ik niet voorbijgaan aan één van de grote sociale kwesties van deze tijd. En we horen de verhalen wat dat betekent. Dat jongeren hun leven op pauze zetten omdat ze geen zelfstandige woonruimte kunnen vinden.

Daarom wil ik eerst stilstaan bij ambitie 6 uit de begroting: sterke steden en dorpen in Zuid-Holland. En in het bijzonder beleidsambitie 6.1.1: Voldoende en betaalbare huisvesting voor iedereen

Woningen bouwen is gemeenschappen bouwen: dat staat voorop voor de ChristenUnie. Wonen gaat over samenleven, over samenhang, over het zijn van een gemeenschap in een straat of buurt, in een wijk of dorp. Maar in het landelijk gebied is het spiegelbeeldig: niet kunnen bouwen is gemeenschappen afbreken.

Dat is waar veel gemeenten in het landelijk gebied voor waarschuwen. Met de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe en het aantal jongeren en gezinnen neemt juist af. Als er niet voor jongeren en gezinnen gebouwd kan worden, zullen kleine kernen nog meer vergrijzen, met alle gevolgen van dien.

Kleine kernen zullen hun school zien sluiten. Winkels zullen dichtgaan, verenigingen gaan ter ziele, het sociale weefsel breekt af en de zorg komt in de knel. Dat is niet mijn doemscenario, maar dit is de waarschuwing van landelijke gemeenten.

Hun vraag is niet om alles maar toe te staan. Hun vraag is om ruimte voor maatwerk. Om de optie van nieuwe 3-hectare-locaties niet generiek uit te sluiten.

Precies wat mijn fractie eerder voorstelde bij het ruimtelijk voorstel. Maar dat kreeg geen steun. En vorig jaar bij de herziening van het omgevingsbeleid. Opnieuw geen steun. En nu zit het platteland op slot. Spring zuinig om met de ruimte, vraag desnoods om vormen van ruimtelijke compensatie, maar sluit het niet uit.

Bied de mogelijkheid om af en toe een wijkje te bouwen. Is de gedeputeerde daartoe bereid? Of eigenlijk, is PS ertoe bereid om hier ruimte te bieden?
Anders zie ik me genoodzaakt opnieuw een uitspraak van deze Staten te vragen op dit punt.

Restauratie Rijksmonumenten

Goed zorgen voor elkaar is ook goed zorgen voor ons erfgoed. Cultuur en erfgoed zijn belangrijk voor de samenleving. Het gaat om onze gezamenlijke geschiedenis en het verhaal dat ons bindt. En het is de samenleving die dat verhaal levend houd. Want dag aan dag zijn vrijwilligers in touw om te zorgen voor dit erfgoed. Die aanvragen doen voor cofinanciering bij restauratie.

Het zijn ook deze vrijwilligers die zorgen voor de bouwtekeningen, de vergunningen en minstens 50 procent van het benodigde geld. Want dat is de eis. Er moet cofinanciering zijn. Maar er is een achterstand in restauratie en er was de afgelopen jaren te weinig budget.

Mijn fractie is blij dat we de afgelopen jaren een aantal keer extra geld hebben kunnen vrij maken. Met steun van een groot aantal partijen.
Maar ik heb toen ook toegezegd bij de begroting te zoeken naar een meer structurele oplossing. Die lijkt nu mogelijk en daarvoor dient de ChristenUnie samen met andere partijen een amendement in om structureel extra budget te regelen.

Arbeidsmigratie

We hebben in Zuid-Holland bijna 200.000 arbeidsmigranten. Gerichte arbeidsmigratie onmisbaar is voor de economie in Zuid-Holland en levert daar een positieve bijdrage aan levert.

Maar we zien ook dat het private verdienmodel van arbeidsmigratie – gekenmerkt door private baten en publieke lasten – in Zuid-Holland stuit op maatschappelijke grenzen;

Ik heb daarom vorig jaar, met steun van de Staten, gevraagd om een bestuurlijke visie. Ik ben blij dat er onderzoek is gedaan, dat er een stuk ligt en dat we daar verder over gaan spreken.
Want de visie en het onderzoek laten de noodzaak zien om ook in Zuid-Holland arbeidsmigratie in goede banen te leiden en dat de provincie hierin een rol kan nemen, naast andere overheden en sociale partners.

Circulaire economie

Als het gaat om het zorgen voor onze omgeving, dan kan het ons niet snel genoeg gaan om werk te maken van een nieuw evenwicht tussen economie en ecologie. Werk maken van schoon water, schone lucht, een schone bodem.

We hebben onlangs gesproken over de monitor circulair Zuid-Holland. Dat is belangrijk, want we moeten ons ook rekenschap geven van de gevolgen die ons grondstoffengebruik heeft voor mensen ver weg en voor volgende generaties.

En grondstoffen zijn ook steeds meer een strategisch vraagstuk. Kritieke grondstoffen raken op en worden duur. Daarom doen wij een voorstel om meer te investeren in het optimaal gebruik en hergebruik van grondstoffen. Die urgentie is onverminderd groot, maar de doelen raken uit zicht.

Op initiatief van de ChristenUnie is er in 2023 een menukaart opgesteld met opties om de transitie te verdiepen en te versnellen.
Met dit amendement leveren we daar ook de middelen voor.

Gemeenschappen behouden

Fri, 31 Oct 2025 11:35:07 +0100

Dank aan Gedeputeerde Staten voor de begroting. Mooi om te zien dat, zoals beloofd de begroting er structureel heel goed uit ziet. Complimenten daarvoor.

De wooncrisis zet levens stil. Mensen zetten hun leven op pauze. Daarom is het belangrijk om te bouwen. Daar wordt vol op ingezet, met onze steun. Toch blijft mijn fractie kritisch. Want we moeten ook op de goede plekken bouwen.

Ik heb het vaker gezegd: woningen bouwen is gemeenschappen bouwen. Maar in het landelijk gebied is het spiegelbeeldig: niet kunnen bouwen is gemeenschappen afbreken. Dat is waar veel landelijke gemeenten voor waarschuwen. Een straatje erbij is niet altijd voldoende. Niet voldoende om een project financieel haalbaar te laten zijn, als je ook betaalbare woningen wil bouwen. Maar ook niet voldoende om de leefbaarheid op peil te houden.

Met de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe en het aantal jongeren en gezinnen neemt juist af. Als er niet voor jongeren en gezinnen gebouwd kan worden, zullen kleine nog meer vergrijzen, met alle gevolgen van dien. Kleine kernen (tot 2000 inwoners) zullen hun school zien sluiten. Winkels zullen dichtgaan, verenigingen gaan ter ziele, het sociale weefsel breekt en de zorg komt in de knel. De brede welvaart zal allesbehalve toenemen.

Dat is de waarschuwing van landelijke gemeenten. Hun vraag is niet om alles maar toe te staan. Hun vraag is om ruimte voor maatwerk. Om de optie van nieuwe 3-hectare-locaties niet generiek uit te sluiten. Precies wat mijn fractie eerder voorstelde bij het ruimtelijk voorstel. Maar dat kreeg geen steun, en nu zit het platteland op slot.

Spring zuinig om met de ruimte, vraag desnoods om vormen van ruimtelijke compensatie, maar sluit het niet uit. Bied de mogelijkheid om af en toe een wijkje te bouwen. Is de gedeputeerde daartoe bereid?

Inbreng Steven Datema commissie Bereikbaarheid & Wonen 31 oktober

Breed debat luchtvaart

Wed, 15 Oct 2025 14:06:09 +0200

Het blijft ongemakkelijk. Een deel van de inwoners van Zuid-Holland ervaart onevenredig grote overlast van Schiphol. Door bijvoorbeeld het preferente baangebruik, door bijvoorbeeld nachtvluchten.

Maar we hebben maar weinig in handen om daar iets aan te doen. Toch ontslaat dat ons niet van de verplichting om alles op alles te zetten om de overlast te beperken.

Ik ben blij met de gedeputeerde die echt een nieuwe koers heeft ingezet en laat zien dat hij de zorgen van inwoners serieus neemt.

Ik had een motie voorbereid om op het terrein van nachtvluchten een tandje scherper aan de wind te varen. Want het is wat de ChristenUnie betreft onbestaanbaar dat onze inwoners wakker liggen door toeristenvluchten die ’s nachts vliegen.

Maar ik heb me aangesloten bij de moties van GroenLinks-PvdA die uitspreken dat het echt anders moet als het gaat om

Het afschaffing van het preferentieel banenstelsel van de Kaagbaan en Polderbaan;
Voldoende handhavings- en meetpunten rondom de luchthaven,
Naleving van de geluidsnormen
En vermindering van het aantal vluchten en nachtvluchten.

En GS vraagt dit te verwerken in de zienswijze en in te brengen in de bestuurlijke overleggen. Zodat we echt alles op alles zetten om de onevenredig grote overlast te beperken.

Windenergie in het Groene Hart?

Wed, 08 Oct 2025 14:48:13 +0200

De partners in de Regionale Energiestrategie (RES) Drechtsteden lijken het te snappen: op hun verzoek bevatte de notitie met de conceptuitkomsten van de omgevingseffectrapportage (OER) geen kaartbeelden van de RES Drechtsteden.

Want na het debacle met het stikstofkaartje van minister Van der Wal, weten we dat dit soort kaartjes een eigen leven gaan leiden. Ze veroorzaken grote onrust en voeden de weerstand in plaats van het draagvlak te vergroten.

En dat zien we nu weer gebeuren. De Provincie zegt gemeenten een helpende hand toe te steken door extra mogelijke locaties in beeld te brengen. Maar door de kaartjes met mogelijke windturbinelocaties voelen gemeenten zich overvallen en komen bewoners in opstand.

En die schade betreurt mijn fractie. Want voor de energietransitie en voor het tegengaan van netcongestie, is het verstandig om stroom zoveel mogelijk in de buurt van de afnemers op te wekken.

Daarvoor is wind op land onmisbaar. Onmisbaar voor de woningen die we willen bouwen. Onmisbaar voor de bedrijven die we in Zuid-Holland willen behouden. Ondernemersvereniging VNO-NCW is daar glashelder over.

Dat is het eerlijke verhaal. En daarmee moeten we werken aan draagvlak. Draagvlak dat nu een enorme deuk heeft opgelopen.

Er lijkt veel verwarring over het proces. Maar laat ik voor de helderheid nog een keer aangeven dat het straks aan Provinciale Staten is om definitief zoekgebieden vast te stellen. Wij nemen dat besluit en niemand anders. Het is aan GS om dat voor te bereiden. Met de input van gemeenten en RES-regio’s.

Laat ik alvast een schot voor de boeg doen. De ChristenUnie is zuinig op ons Groene Hart. Als het gaat om woningbouw, gaan we daar zorgvuldig mee om. Dat geldt ook voor de windturbines.

De ChristenUnie is dan ook blij met het huidige beleid, dat ook in het vorige coalitieakkoord was vastgelegd waarbij plaatsing in het Groene Hart is uitgesloten, maar wel ruimte is om te onderzoeken of bestaande locaties kunnen worden uitgebreid. Het mag duidelijk zijn. Mocht Gedeputeerde Staten met voorstellen om dit beleid te wijzigen, dan staat de ChristenUnie daar uiterst kritisch tegenover.

Dan moet mij nog een zorg van het hart. Er wordt gesproken over windturbines met een tiphoogte van 240 meter. Maar voor de afstanden tussen de grens van het zoekgebied en windturbine gevoelige objecten is in de OER slechts 400 meter aangehouden. Dat is minder dan twee keer de tiphoogte.

Hebben we de lessen geleerd van het rapport van de Rekenkamer over het windpark Spui?
Niet voor niets deed de Rekenkamer aanbevelingen over wendbaar normeren, over een maximale geluidnorm voor absoluut geluid aan de gevel?
Doelbereik lijkt voor op te staan, maar hoe wordt er invulling gegeven aan het voorzorgsprincipe?

Vlieghinder in de leefomgeving

Fri, 03 Oct 2025 12:02:00 +0200

De rechter was duidelijk: de Staat handelde onrechtmatig door jaren niet te handhaven op geluidshinder rond Schiphol en door het beleid te baseren op meetpunten waarvan al twintig jaar duidelijk is dat die geen volledig beeld geven van de geluidsoverlast.

Door het ontbreken van adequate en daadwerkelijk gehandhaafde normen ontbreekt het mensen die overlast ervaren door Schiphol ook al jarenlang aan effectieve rechtsbescherming. En dat mensen overlast ervaren is evident. Ook in Zuid-Holland. Dank aan de insprekers en iedereen die dit vasthoudend onder onze aandacht blijft brengen.

Daarbij komt dat in de handelswijze van de Staat steeds de ‘hubfunctie’ en de groei van Schiphol voorop zijn gesteld en eerst zijn gewaarborgd; pas daarna werd gekeken hoe tegemoet kon worden gekomen aan de belangen van omwonenden en anderen – zonder te beoordelen of de dan nog mogelijke tegemoetkoming wel voldoende recht deed aan die belangen.

Ik moest hierbij denken aan het rapport van de Onderzoeksraad voor de veiligheid ‘Industrie en omwonenden’ waarin de Onderzoeksraad concludeert dat het niet vanzelfsprekend is dat de gezondheid van omwonenden voldoende wordt beschermd gezien de wijze waarop het stelsel van vergunnen en handhaven in de praktijk vorm krijgt. Ook moest ik denken aan het rapport van de enquêtecommissie Groningen, waaruit blijkt dat steeds weer economische en financiële motieven boven de gezondheid en veiligheid van omwonenden gaat.

De ChristenUnie is niet tegen luchtvaart, maar wel tegen de onevenredig grote overlast voor een aantal van onze inwoners. Door bijvoorbeeld het preferente baangebruik en door nachtvluchten. Het is eigenlijk onbestaanbaar dat meer dan een jaar na de uitspraak van de rechter er nog weinig veranderd lijkt.

Dat gezegd hebbend, wil ik de gedeputeerde complimenteren. Hij neemt de zorgen, de gezondheid en de overlast die omwonenden ervaren serieus. En hij neemt ze mee en brengt ze in waar het kan. Dank daarvoor! Die koers om “gezondheid en leefbaarheid serieuzer verankeren” is goed, maar moet kracht worden bijgezet met kwantitatieve reductiedoelen, een moderne set geluidsindicatoren, een robuust meetnet én dynamische handhaving binnen het gebruiksjaar.

De gedeputeerde wil in alle trajecten zijn aandacht richten op het verbeteren van de aansluiting van rekenmodellen op de werkelijkheid in de leefomgeving. Betekent dat ook uitbreiding van het meetnet, zo vraag ik de gedeputeerde? Wil de gedeputeerde, samen met gemeenten, zich inzetten voor een sluitend netwerk van meetpunten, zoals ook één van de insprekers vroeg?

Wat kunnen de Gedeputeerde Staten (GS) doen als normen worden overschreden? Welke triggercriteria (dreigende overschrijding, dB-pieken, aantal passages) wil GS concreet laten vastleggen zodat ILT tussentijds kan ingrijpen? Met welk tijdpad/afspraken richting ILT/IenW? Welke bevoegdheden heeft GS zelf op basis van de Wet Luchtvaart en wil GS die bevoegdheden ook in zetten? Welke bevoegdheden hebt u op basis van de Wet Luchtvaart? En bent u ook bereid om die in te zetten?
Neemt GS in de zienswijzen op dat naast Lden en Lnight ook piekbelasting en overvliegfrequentie bindend worden meegenomen, met onderbouwing (bijv. GGD/RIVM)?
Tenslotte nog een vraag over nachtvluchten: wil de gedeputeerde zich inspannen voor nachtsluiting? Wat wil GS daarover opnemen in de zienswijzen voor Schiphol en RTHA?

Burgerberaad

Wed, 24 Sep 2025 11:15:28 +0200

De ChristenUnie staat voor de representatieve democratie. Wij zijn als 55 leden van Provinciale Staten de volksvertegenwoordiging. Daarmee zijn wij het burgerberaad van Zuid-Holland. Het is aan ons om onze kiezers en de inwoners te horen én hun stem hier te laten horen.

Wij hebben als Statenleden niet alle wijsheid in pacht. Daarom is het goed om de provincie in te trekken, het gesprek aan te gaan en experts te horen. En daarom is het inspreekrecht ook zo belangrijk.

Maar wij zijn gekozen als vertegenwoordigers. Het is aan ons om vervolgens alle belangen te wegen en knopen door te hakken. Dat moeten we niet uitbesteden.

Daarom heeft mijn fractie grote moeite met dit voorstel voor een burgerberaad. Inhoudelijk en principieel.

Allereerst: de moeilijke zoektocht naar een geschikt onderwerp heeft iets weg van ‘oplossing zoekt probleem’. De gekozen onderwerpen woningbouw en mobiliteit zijn niet afgebakend en zijn het domein van Rijk, Provincie en gemeente. Terwijl het zou moeten gaan over een concreet vraagstuk waar de Provincie over gaat.

Het belangrijkste bezwaar is meer principieel van aard. Mijn fractie heeft er grote moeite om, hoewel de onderwerpen en scope nog niet helder zijn, al wel vast te leggen dat de uitkomsten van het burgerberaad worden overgenomen, tenzij er zwaarwegende bezwaren zijn.

Voorzitter, artikel 27 van de Provinciewet is glashelder: ‘De leden van de Provinciale Staten stemmen zonder last.’ De leden van provinciale staten stemmen zonder last; het voorgestelde besluit staat daarmee op gespannen voet.

Elk Statenlid is volledig vrij in zijn stemgedrag en er mag geen verplichting worden opgelegd die deze vrijheid conditioneert of beperkt. Het voorgestelde besluit doet dit wel. Ik heb een amendement ingediend om het besluit in ieder geval op dit punt aan te passen.

Met Provinciale Staten hebben we in Zuid-Holland al een burgerberaad. Laten we participatie niet uitbesteden, maar ervoor kiezen om zelf steeds weer de verbindende schakel te zijn tussen inwoners en de provinciale overheid. Initiatieven die daaraan bijdragen hebben de warme steun van mijn fractie.

Benut biobased bouwen als buitenkans!

Wed, 17 Sep 2025 14:59:16 +0200

De commissie Economie en Energie bespreekt vandaag de Monitor Circulair Zuid-Holland 2025. De gevolgen van ons grondstoffengebruik zijn groot, maar de transitiedoelen raken uit zicht. De ChristenUnie pleit daarom voor biobased bouwen: het gebruik van hernieuwbare, CO2-vastleggende grondstoffen in de bouw.

Het is belangrijk om vandaag te spreken over de circulaire economie. Als ChristenUnie vinden we het belangrijk om goed voor de schepping te zorgen. Maar het gaat verder dan dat.

Want we moeten ons ook rekenschap geven van de gevolgen die ons grondstoffengebruik heeft voor mensen ver weg en voor volgende generaties. En grondstoffen zijn ook steeds meer een strategisch vraagstuk. Kritieke grondstoffen raken op en worden duur. Kijk naar China dat de export van zeldzame aardmetalen beperkt. Daarom ondersteunen wij de doelstellingen en ambities, die ook in het coalitieakkoord van Zuid-Holland genoemd staan.

Op initiatief van de ChristenUnie is er in 2023 een menukaart opgesteld met opties om de transitie te verdiepen en te versnellen. Een keuzemenu is leuk als je de luxe hebt om te kiezen. Maar de gedeputeerde zegt terecht: de urgentie is onverminderd groot, maar de transitiedoelen raken uit zicht.

Is de gedeputeerde bereid om alles van stal te halen, oftewel optie 4 en daar ook het geld voor uit te trekken?

Daarnaast breekt mijn fractie nogmaals de lans voor de win-win-combinatie van biobased bouwen. Daar liggen veel kansen. Voor vermindering van grondstoffen en voor de agrarische sector. De agrarische sector kan door de teelt van gewassen die in de bouw gebruikt kunnen worden een belangrijke bijdrage leveren aan de woningbouwopgave en de CO2-reductie. Bij biobased grondstoffen kan gedacht worden aan materialen als lisdodde, vlas, hennep of miscanthus (olifantengras). De lisdoddeplant heeft bijvoorbeeld van nature een isolerende werking dankzij de kleine luchtkamers die zich in de steel bevinden. Naast dat de lisdodde hierdoor uitermate geschikt is als duurzaam isolatiemateriaal, zorgt de plant ook voor minder bodemdaling. Hierdoor wordt verdere CO2-uitstoot tegengegaan.

De provincie kan een rol spelen bij het vormen van nieuwe productieketens en het bieden van zekerheid aan de bedrijven. Op die manier draagt de provincie zowel bij aan nieuwe kansen voor ondernemers als een groenere toekomst.

Ziet de gedeputeerde deze kansen ook?
Is GS bereid om daar de schouders onder te zetten en bijvoorbeeld in te zetten op een circulair akkoord met de bouw?

Provincie, neem regie bij PFAS!

Wed, 10 Sep 2025 16:03:20 +0200

Voorzitter, dank aan de Gedeputeerde Staten (GS) voor de bureaustudie van Arcadis naar de kans op bodemverontreiniging met PFAS. Het is een goede eerste stap richting een aanpak van historische verontreinigingen. Maar het onderzoek is niet compleet.

Grote gemeenten zijn niet meegenomen, net als Rioolwaterzuiveringsinstallatis en 950 historische stortplaatsen – terwijl op sommige daarvan P-FOA is aangetroffen (blz. 37 en 40). Omgevingsdienst Haaglanden kon geen goed overzicht geven van locaties met verhoogde waarden (blz. 14 van het rapport.). Graag zien wij dat deze informatie wordt aangevuld.

Maar belangrijker nog is de vraag: wat doen we met deze kennis? Het is niet genoeg om dit rapport bij gemeenten neer te leggen en te zeggen: succes ermee. Wat de ChristenUnie betreft geven we actief richting. Welke locaties zijn verdacht? Wat is daar nog verantwoord? Niet: woningbouw of moestuintjes op vervuilde grond, tenzij daar maatregelen worden getroffen.

Denk ook aan woningbouw op terreinen van oude tapijtfabrieken, scheepswerven en militaire vliegvelden zoals Ypenburg. Het rapport geeft aan dat de kans op vervuiling van deze locaties zeer groot is. Zijn die locaties onderzocht op PFAS? En als er al woningen zijn gebouwd: hoe beschermen we de bewoners tegen blootstelling aan PFAS?

We missen nu duidelijk beleid. Het landelijke Handelingskader PFAS is niet juridisch bindend en instructieregels ontbreken in onze eigen omgevingsverordening. Daardoor hebben gemeenten veel beleidsruimte hoe om te gaan met PFAS in de bodem – maar te weinig houvast. Dat leidt tot verschillen en mogelijk tot risico’s voor de volksgezondheid.

Daarom drie vragen aan GS:

Wordt bij gevoelige functies zoals woningbouw standaard bodemonderzoek op PFAS gedaan?
Is GS bereid een provinciale ondergrens af te spreken met gemeenten– zoals een verplichte schone toplaag bij wonen en spelen?
En: gaat het college van GS gemeenten actief ondersteunen bij het verwerken van deze informatie over verdachte locaties in hun ruimtelijke plannen?

Voorzitter, ik roep GS op om niet te blijven steken in inventarisaties, maar om de regie te nemen. We weten dat PFAS zich verspreidt, ook richting het grondwater en daarover is de provincie het bevoegd gezag. Dus geef gemeenten de handvatten die ze nodig hebben, voordat ze bevoegd gezag worden over de bodem.

Wat betreft het bieden van handvatten aan gemeenten doen we graag een voorzet. Concreet verzoeken we GS om de volgende 5 zaken:

De digitale PFAS-kaart (die ontbreekt in onze stukken) en bijbehorende gegevens beschikbaar te stellen aan gemeenten en hen actief te ondersteunen bij de vertaling hiervan in ruimtelijk beleid;
Een provinciale ondergrens voor PFAS in de leeflaag bij gevoelige functies op te stellen en dat te regelen via de Omgevingsverordening;
Richtlijnen te ontwikkelen voor veilig bodemgebruik op verdachte locaties;
Bij gebiedsontwikkelingen (zoals transformatie van industrie naar wonen) standaard PFAS-bodemonderzoek te laten uitvoeren;
Tenslotte: Zolang PFAS niet verboden is, moeten wij alles doen om gezondheid en leefomgeving te beschermen. Blijf inzetten op het dichtdraaien van de kraan op bronaanpak, want PFAS hoort niet in het riool, niet in ons drinkwater, niet in onze bodem. Dus ten vijfde een vraag over water en PFAS, over directe en indirecte lozingen: Kan het college de lozingen van PFAS en andere zzs-en normeren op basis van tijden van droogte? Kunnen wij bij het stellen van een norm uitgaan van de minimale waterstand in rivieren, uitgaan van minimale verdunning en daarop het Handboek Immissiebeleid aanpassen? Wil het college uitzoeken of dat mogelijk is?

Inbreng Djoeki van Woerden Commissie Ruimte en Milieu 10 sept 2025, PFAS bodemverontreiniging rapport Arcadis